Voor Schlesinger was het satanisme niet simpelweg een manier om de burgerlijke samenleving te choqueren. Hij was een gewijd Reverend van de Church of Satan, een titel die hij van Anton LaVey ontving als erkenning voor zijn inzet om de filosofie van de organisatie te verdedigen. Hij raakte betrokken bij de Church of Satan in een periode waarin het satanisme veelvuldig verkeerd werd voorgesteld, sensationeel werd afgeschilderd en werd verbonden aan de morele paniek rond vermeend ritueel misbruik.
Het is belangrijk te begrijpen waar deze specifieke vorm van satanisme daadwerkelijk voor staat. De Church of Satan, opgericht door Anton LaVey in 1966, predikt niet de aanbidding van een letterlijke duivel. Haar filosofie is atheïstisch en materialistisch, waarbij Satan symbool staat voor trots, vrijheid, lichamelijkheid en individualisme. Ze verwerpt het idee dat mensen hun bestaan moeten onderwerpen aan bovennatuurlijke autoriteiten of klakkeloos opgelegde morele systemen moeten accepteren.
In deze context is Satan geen meester die gehoorzaamheid eist. Hij is een symbool van verzet tegen het idee dat er autoriteiten bestaan waaraan nooit getwijfeld mag worden.
Schlesinger leek deze overtuiging bijzonder serieus te nemen. Hij ontpopte zich tot een uitgesproken verdediger van de Church of Satan en werkte mee aan interviews, televisieoptredens en publieke discussies in een tijd waarin openlijk opkomen voor het satanisme aanzienlijke vijandigheid kon oproepen. Ook was hij actief in de begindagen van het internet. Onder de naam Cyberus modereerde hij de Usenet-discussiegroep alt.satanism. Zijn aanpak was berucht confronterend. Hij had weinig geduld met argumenten die hij als intellectueel oneerlijk beschouwde. Zijn manier van modereren leverde hem zowel bewonderaars als vijanden op.
Aan intensiteit ontbrak het hem in ieder geval niet.
Zijn betrokkenheid ging verder dan online discussies. Hij produceerde, regisseerde en monteerde Satanic Mass, een programma voor de publieke kabeltelevisie in Manhattan, waarin satanische rituelen werden vertoond naast gesprekken over filosofie en alledaagse onderwerpen. Het was een bijzonder initiatief, zeker in een tijd waarin de meeste beeldvorming rond satanisme werd bepaald door sensationele televisieprogramma's en religieuze veroordelingen.
Daarnaast had hij een grote belangstelling voor technologie, astronomie en de zoektocht naar buitenaards leven. Hij organiseerde zelfs een groep satanisten die ongebruikte computercapaciteit beschikbaar stelde aan het SETI-project. Zijn interesses waren breed en soms eigenzinnig, maar getuigden van een nieuwsgierigheid die veel verder reikte dan de beperkte wereld van muziek of religie.
Hierbij is een belangrijk onderscheid te maken. Satanist zijn maakt iemand niet automatisch intelligent, onafhankelijk of interessant. Evenmin garandeert een rebelse uitstraling dat iemand ook werkelijk zelfstandig denkt. Het gaat erom wat iemand daadwerkelijk doet met de vrijheid die hij zegt te waarderen. Ondanks zijn moeilijke karakter investeerde Schlesinger veel energie in zijn eigen projecten, in plaats van simpelweg een identiteit over te nemen die door een bestaande beweging was aangereikt.
Het probleem van een moeilijk karakter
Het zou verleidelijk zijn om van André een romantische figuur te maken: de onbegrepen buitenstaander die voortdurend in conflict leefde met een wereld die zijn genialiteit nooit kon waarderen. Maar dat zou te gemakkelijk zijn en waarschijnlijk ook niet helemaal overeenkomen met de werkelijkheid.
Volgens mensen die hem kenden, was hij een man met een explosief temperament, een scherpe, soms bijtende humor en een bijna legendarisch vermogen tot confrontatie. Hij kon koppig, ongeduldig en bijzonder veeleisend zijn tegenover de mensen om hem heen. Zijn loyaliteit was niet voor iedereen weggelegd, en zijn minachting evenmin.
Die eigenschappen verdienen niet automatisch het predicaat deugdzaam. Individualisme betekent niet dat je per definitie onbuigzaam moet zijn, en onafhankelijkheid geeft niemand het recht om anderen voortdurend als minderwaardig te behandelen. Er bestaat een verschil tussen weigeren je identiteit op te geven en van vijandigheid je volledige persoonlijkheid maken.
Toch valt er ook iets te overwegen in een cultuur waarin zorgvuldig geconstrueerde publieke persoonlijkheden steeds meer worden beloond. Tegenwoordig is zelfs rebellie een marketingstrategie geworden. Woede wordt verpakt, non-conformisme verkocht als lifestyle en individualiteit gereduceerd tot een verzameling herkenbare uiterlijke kenmerken.
Schlesinger behoorde tot een andere generatie undergroundpersoonlijkheden. Hij leefde in een tijd waarin niet iedere mening een publiek nodig had en niet iedere persoonlijke interesse hoefde uit te groeien tot een merk. Hij maakte deel uit van de scenes waarin hij zich thuis voelde omdat die hem een uitlaatklep boden voor zijn ideeën, niet omdat ze een handige route naar publieke erkenning vormden.
Dat maakt hem nog geen foutloos voorbeeld van satanisch individualisme. Het maakt hem wel een interessanter onderwerp dan een zorgvuldig opgepoetste held van de tegencultuur.
Het recht om iemand anders te worden
Misschien is het meest veelzeggende aspect van Schlesingers leven wel dat hij weigerde te blijven wie anderen zich van hem herinnerden.
Voor veel muzikanten wordt de verbondenheid met een invloedrijke band zowel een zegen als een beperking. Fans willen de oude nummers, journalisten willen de oude verhalen en organisatoren willen het vertrouwde imago. Het is begrijpelijk dat mensen willen vasthouden aan iets wat ooit veel voor hen heeft betekend. Maar er schuilt ook een gevaar in het laten bepalen van de artistieke richting door nostalgie.
Schlesingers overstap naar MANINBLACK suggereert dat hij meer geïnteresseerd was in blijven creëren dan in het eindeloos verklaren van zijn eerdere prestaties. Het project bood hem een nieuwe uitlaatklep voor zijn muzikale verbeelding. Steeds vaker nam hij het werk zelf in handen, waarbij hij in zijn eigen homestudio zowel de zang als de instrumentale partijen opnam.
Dit aspect van zijn leven verdient aandacht. Creativiteit draait niet noodzakelijk om erkenning krijgen of een bepaald publiek vasthouden. Soms betekent het simpelweg weigeren te stoppen met creëren, ook wanneer de buitenwereld geen belangstelling meer lijkt te hebben.
Die houding sluit aan bij een van de centrale ideeën van het satanisme: het individu is zelf verantwoordelijk voor de ontwikkeling en viering van zijn bestaan. Er is geen bovennatuurlijke autoriteit die klaarstaat om je te belonen, geen beloofd hiernamaals waarin onafgemaakte ambities alsnog vervuld zullen worden. Het leven dat je hebt, is het leven dat je tot je beschikking staat. Wat je ermee doet, is je eigen verantwoordelijkheid.
Het verhaal van Schlesinger herinnert ons er bovendien aan dat het satanisme geen vastomlijnde politieke identiteit of culturele uitstraling voorschrijft. Zijn antifascistische overtuigingen waren onderdeel van zijn persoonlijke politieke en culturele opvattingen. Zijn lidmaatschap van de Church of Satan verplichtte hem niet die overtuigingen op te geven, net zomin als zijn betrokkenheid bij de skinheadscene zijn religieuze filosofie bepaalde.
Het waren verschillende uitingen van één gecompliceerd individu, niet noodzakelijk onderdelen van één uniform gedachtegoed.
Geen toestemming nodig
André Schlesinger overleed in februari 2016, op 53-jarige leeftijd. Met zijn dood kwam een einde aan het leven van een markante persoonlijkheid uit de undergroundscene van New York, maar zijn werk verdween daarmee niet. The Press blijft onderdeel van de Amerikaanse Oi!-geschiedenis, terwijl zijn latere opnamen en zijn bijdragen aan de Church of Satan een ander perspectief bieden op een man die weigerde zichzelf tot één creatieve of intellectuele identiteit te beperken.
Misschien kunnen we hem het beste herinneren als iemand die niet symbool stond voor perfecte rebellie, maar die liet zien dat individualiteit zelden netjes, comfortabel of voor iedereen aanvaardbaar is.
Er bestaat een neiging om mensen na hun dood te veranderen in ongecompliceerde personages. De moeilijke persoonlijkheden worden onbegrepen genieën, de controversiële figuren onbegrepen visionairs en de gecompliceerde mensen worden teruggebracht tot een handvol handige anekdotes. Maar echte individualiteit is rommeliger dan dat. Ze bestaat uit tegenstrijdigheden, fouten, ambities, mislukkingen en eigenschappen die anderen soms moeilijk kunnen verdragen.
Een satanisch perspectief verplicht ons niet om alles goed te keuren wat iemand doet, alleen omdat die persoon dezelfde filosofie aanhangt. Het zou ons juist in staat moeten stellen individualiteit te erkennen zonder ons vermogen tot zelfstandig oordelen op te geven.
Schlesinger hoefde niet sympathiek gevonden te worden om memorabel te zijn. Hij hoefde niet muzikaal relevant te blijven volgens de definitie van iemand anders. En hij had zeker geen toestemming nodig om zichzelf opnieuw uit te vinden.
Misschien wordt juist daar de verbinding tussen de man, de muzikant en de satanist het duidelijkst. Niet in zijn tatoeages, zijn confrontaties, zijn provocerende beeldtaal of zelfs zijn muziek, maar in zijn weigering om anderen de voorwaarden van zijn bestaan te laten bepalen.
De Duivel heeft zich tenslotte nooit bijzonder druk gemaakt om ergens bij te horen.
Hail André.
Mantus
Reactie plaatsen
Reacties